Maarif Platformu öncülüğünde hazırlanan “Sanal Kuşatma ve Medya Krizi” raporu, dijital medyanın aile, eğitim ve toplumsal yapı üzerindeki etkilerini mercek altına aldı. Raporda, ekranların yasaklanması yerine medya okuryazarlığının güçlendirilmesi, nitelikli içerik üretiminin artırılması ve kamu kurumlarının eşgüdüm içinde hareket etmesi önerildi.
Maarif Platformu öncülüğünde hazırlanan “Sanal Kuşatma ve Medya Krizi: Dijital Tehditler, Ekranın Kurtuluşu ve Çözüm Yolları” raporu, dijital medya ve ekran kullanımının birey ve toplum üzerindeki etkilerini eğitim, aile, kültür, medya ve kamu politikaları ekseninde değerlendirdi.
Raporda, Türkiye’nin “ekran krizi” ile “kimlik ve anlam krizi”ni aynı anda yaşadığı belirtilirken, dijital mecraların bu boşluğu derinleştirdiği ifade edildi. Kimlik inşasında aile, okul ve toplumun rolünün zayıflamasıyla birlikte gençlerin anlam ve aidiyet arayışını dijital platformlarda sürdürdüğü, ekranların ise bu süreçte belirleyici bir etkiye sahip olduğu savunuldu.
Eğitim sistemine yönelik öneriler
Raporda mevcut eğitim sisteminin test ve sınav odaklı yapısının öğrencileri hikmet, üretim ve şahsiyet gelişiminden uzaklaştırdığı değerlendirilirken, eğitimin bilgi aktarımının ötesine geçerek kimlik, değer ve anlam inşasını önceleyen bir yapıya dönüştürülmesi gerektiği belirtildi. Merkezi sınav sisteminin gözden geçirilmesi, mesleki eğitimin güçlendirilmesi ve medya okuryazarlığının eğitim programlarının temel unsurlarından biri hâline getirilmesi önerildi.
Aile ve çocuklara ilişkin değerlendirmeler
Aile kurumuna ilişkin değerlendirmelerde ise medya içeriklerinde bireysel özgürlük ve kişisel mutluluğu merkeze alan anlatıların aile, dayanışma ve ortak sorumluluk anlayışını zayıflattığı görüşüne yer verildi. Boşanma oranları, doğurganlık hızındaki düşüş ve aile yapısındaki değişim bu çerçevede ele alınırken, ebeveynlerin yalnızca ekran süresini sınırlayan kişiler değil, çocuklarıyla medya içeriklerini birlikte değerlendirebilen bilinçli rehberler hâline gelmesi gerektiği vurgulandı.
Raporda, dijital içeriklerin çocukların oyun kültürünü dönüştürdüğünü, şiddetin ekranlardan günlük yaşama taşınabildiğini ve geleneksel oyun alışkanlıklarının yerini dijital içeriklerden beslenen davranışlara bırakmaya başladığını ifade etti. Üretim kültürünün zayıflaması, doğadan ve fiziksel yaşamdan uzaklaşma ile tüketim odaklı yaşam biçiminin yaygınlaşması da raporda öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.
Kurumlara yönelik politika önerileri
RTÜK’e yönelik önerilerde yalnızca ceza ve yaptırım uygulayan bir yapı yerine yerli ve millî içerik üretimini teşvik eden, kültürel değerleri güçlendiren ve uzun vadeli medya politikaları geliştiren bir yaklaşım önerildi. Medya sektöründe senarist, yapımcı, yönetmen, animasyon sanatçısı ve dijital içerik üreticilerinin kültürel hassasiyetler doğrultusunda yetiştirilmesi gerektiği belirtildi.
Gençlik ve Spor Bakanlığının gençleri ekran merkezli yaşamdan uzaklaştıracak spor, sanat, gönüllülük ve sosyal faaliyetleri yaygınlaştırması; Kültür ve Turizm Bakanlığının kültürel üretimi önceleyen yapımları desteklemesi; İletişim Başkanlığının millî ve kültürel değerleri esas alan içerik stratejileri geliştirmesi; Diyanet İşleri Başkanlığının ise gençlere yönelik iletişim dilini çağın şartlarına uygun biçimde yenilemesi tavsiye edildi.
Raporda ayrıca Yeşilay ve sivil toplum kuruluşlarının ekran ve teknoloji bağımlılığını yalnızca bireysel bir alışkanlık değil, toplumsal bir sorun olarak ele alması gerektiği ifade edilirken, medya kuruluşlarının reyting ve ticari kaygılar kadar toplumsal sorumluluğu da gözeten yayın politikaları geliştirmesi çağrısında bulunuldu.
Yasak yerine bütüncül yaklaşım
Raporun sonuç bölümünde ekranların tamamen yasaklanmasının çözüm olmadığı belirtilerek, dijital mecraların kültür, hikmet, eğitim ve değer aktarımına hizmet eden araçlara dönüştürülmesi gerektiği vurgulandı. Kalıcı çözümün ise devlet kurumları, üniversiteler, aile, medya sektörü ve sivil toplum kuruluşlarının ortak hareket ettiği bütüncül bir stratejiyle mümkün olacağı ifade edildi.
