Süleyman Demirel Üniversitesi (SDÜ), 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerde demir yollarında oluşan S tipi ray burkulmalarını önlemeye yönelik yeni bir sismik güçlendirme sistemi geliştiriyor.
TÜBİTAK ile AFAD’ın ortak yürüttüğü 1001 Ulusal Deprem Araştırmaları Programı (UDAP) kapsamında desteklenen projede, deprem sırasında raylarda oluşan hasarı azaltacak yeni bir demir yolu üstyapısı üzerinde çalışılıyor.
Proje kapsamında ayrıca Türkiye’nin iklim koşulları, yük taşımacılığı ve hızlı tren işletmeciliğine uygun milli travers tasarlanıyor.
SDÜ Rektörü Prof. Dr. Mehmet Saltan, üniversitedeki Ulaştırma Laboratuvarı’nın sahip olduğu teknolojik altyapıyla Türkiye’nin önde gelen araştırma merkezlerinden biri olduğunu söyledi.
Laboratuvarda kullanılan bazı test cihazlarının dünyada da çok az merkezde bulunduğunu belirten Saltan, bazı sistemlerin ise üniversite tarafından tasarlanıp üretildiğini ifade etti.
Araştırma merkezinin Türkiye için stratejik öneme sahip olduğunu vurgulayan Saltan, laboratuvarın ulaştırma alanında birçok Ar-Ge projesine ev sahipliği yaptığını kaydetti.
Türkiye’ye özgü milli travers geliştiriliyor
Türkiye’nin kendi iklim ve işletme koşullarına uygun ilk milli traversini geliştirmeyi hedeflediklerini belirten Saltan, bugüne kadar kullanılan traverslerin büyük bölümünün farklı ülkelerin şartlarına göre tasarlandığını söyledi.
Laboratuvarda geliştirilen yeni travers geometrilerinin test aşamasında olduğunu ifade eden Saltan, projenin tamamlanmak üzere olduğunu ve Türkiye’nin kendi milli traversine kavuşmasını amaçladıklarını dile getirdi.
Kahramanmaraş depremlerinde demir yollarında ciddi hasarlar oluştuğunu hatırlatan Saltan, özellikle raylarda meydana gelen S tipi burkulmaları önleyecek bir sistem geliştirmek için çalışma başlattıklarını anlattı.
Geliştirilen üstyapı sistemiyle deprem sonrasında da kullanılabilecek güvenli demir yolu hatları oluşturmayı hedeflediklerini belirten Saltan, projenin son aşamaya geldiğini söyledi.
Projede görev alan SDÜ Kalite Koordinatörlüğü Öğretim Görevlisi Dr. Ferhat Çeçen de depremlerden sonra bazı demir yolu hatlarının kullanılamaz hale gelmesinin ulaşım ve lojistikte önemli sorunlara yol açtığını ifade etti.
Türkiye’nin yaklaşık 170 yıllık demir yolu geçmişine rağmen kendine özgü bir travers tasarımının bulunmadığını belirten Çeçen, üç boyutlu yazıcılarla ürettikleri prototipler üzerinde çok sayıda test gerçekleştirdiklerini söyledi.
Çeçen, bilgisayar destekli analizler ve laboratuvar testleri sonucunda deprem ve tren yüklerine daha dayanıklı yeni travers geometrileri geliştirdiklerini ifade ederek, “Hedefimiz deprem sonrasında da kullanılabilen ve ray burkulmalarını önleyen yeni nesil bir demir yolu üstyapısı geliştirmek.” dedi.
Patent başvurusu yapıldı
20 Şubat 2025’te başlayan ve TÜBİTAK-AFAD tarafından desteklenen proje kapsamında geliştirilen “Karbon Fiber Takviyeli Demiryolu Üstyapısı Sismik Güçlendirme Yöntemi” için Türk Patent ve Marka Kurumu’na patent başvurusu yapıldı.
Proje kapsamında biri uluslararası SCI Q1 dergide, diğeri TR Dizin kapsamındaki dergide olmak üzere iki bilimsel makale yayımlandı.
Araştırmanın tamamlanmasıyla, deprem sırasında ray hasarını azaltacak özgün bir yöntemin dünya demir yolu literatürüne kazandırılması ve afet sonrasında hizmet vermeye devam edebilen demir yolu hatlarının geliştirilmesi amaçlanıyor.
