Türkiye masayı kuran ülke

Dünya giderek karmaşıklaşan bir güvenlik döneminden geçiyor. Uluslararası kurumlar savaşları önlemekte zorlanıyor, geleneksel ittifakların verdiği güvenceler sorgulanıyor. Orta Doğu’da ise Gazze’den Lübnan’a, Suriye’den Yemen’e ve İran’dan Körfez’e uzanan bir istikrarsızlık kuşağı bulunuyor.

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması böyle bir ortamda ortaya çıktı. Yaklaşık bir yıl süren müzakerelerin ardından anlaşmanın imza altına alınması, geçici bir kriz tepkisi değil, uzun vadeli bir diplomatik hazırlığın sonucu olduğunu ortaya koydu. Bir yıla yayılan bu hazırlık, Ankara’nın masaya panikle değil, hesaplı bir stratejiyle oturduğunun da işareti olarak değerlendiriliyor.

Üç ülkeden birine yönelik silahlı saldırının tarafların tümüne yapılmış sayılması hükmü, Mekke Anlaşması’nı sıradan bir askerî iş birliğinin ötesine taşıyor. Üç ülke güvenliklerini ortak bir zeminde tanımlıyor ve saldırıya uğrayan tarafın yalnız bırakılmayacağına ilişkin güçlü bir siyasi güvence veriyor. Ortaya çıkan yapı, Orta Doğu’da uzun süredir eksikliği hissedilen bölgesel bir garanti mekanizması olarak değerlendiriliyor.

Mekke Anlaşması’nın Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51. maddesine dayanması, savunma niteliğini hukuken güçlendiriyor. Bu madde devletlerin bireysel ve kolektif meşru müdafaa hakkını tanıyor. Dolayısıyla anlaşma saldırı yetkisi değil, silahlı saldırı hâlinde ortak savunmanın çerçevesini oluşturuyor.

Mekke Anlaşması, Ankara açısından açık bir diplomatik başarı. Türkiye, Pakistan’la geleneksel dostluğunu ve Suudi Arabistan’la yeniden kurduğu güven ilişkisini kurumsal bir savunma ortaklığına dönüştürdü. Birkaç yıl önce ciddi sorunlar yaşayan Ankara ile Riyad’ın bugün ortak savunma anlaşmasına imza atması, Türk diplomasisinin hareket kabiliyetini gösteriyor. Türkiye geçmişteki anlaşmazlıkların dış politikanın geleceğini sürekli esir almasına izin vermeden ilişkilerini karşılıklı çıkar temelinde yeniden kurabiliyor.

Ankara bu yapıya sonradan katılan tali bir ülke değildir. Yeni mekanizmanın üç kurucu aktöründen biridir. Böylece NATO, Karadeniz, Kafkasya, Doğu Akdeniz, Körfez ve Güney Asya güvenlik çevreleri arasında bağlantı kurabilen merkez ülke konumunu güçlendiriyor. Türkiye artık kendisine sunulan güvenlik politikalarına yalnızca uyum sağlayan değil, güvenlik mimarisi tasarlayan ve farklı aktörleri aynı masada buluşturan bir ülke konumuna yükseliyor.

Mekke Ortak Savunma Anlaşması, bütün teknik ayrıntıları açıklanmış klasik bir askerî ittifaktan önce güçlü bir siyasi irade ve karşılıklı güvence beyanı olarak değerlendiriliyor. Anlaşmanın çerçevesi henüz netleşmese de mevcut çerçeve bile Türkiye açısından önemli kazanımlar içeriyor. Ankara ilave bir siyasi ve stratejik güvence elde ediyor. Savunma sanayii için yeni yatırım ve ihracat imkânlarına kavuşuyor. Enerji ve ticaret yollarında daha fazla söz sahibi oluyor. NATO içindeki değerini korurken Körfez ve Güney Asya’daki etkisini genişletiyor.

Ankara, Türkiye’nin NATO üyeliği ile bölgesel ortaklıklarının birbirinin alternatifi olmadığını açıkça belirtiyor. Mekke Anlaşması mevcut uluslararası yükümlülükleri geçersiz kılmıyor, güvenlik yükünün paylaşılmasını sağlıyor. Yeni ortaklığın Türkiye’nin NATO içindeki değerini azaltmak yerine artırabileceği belirtiliyor. Körfez ve Güney Asya’da etkili güvenlik ilişkileri kurabilen bir Türkiye’nin, Batılı müttefikleri açısından daha önemli hâle geleceği ifade ediliyor.

Anlaşmanın Türkiye’ye sağlayabileceği faydaların askerî alanla sınırlı olmadığına dikkat çekiliyor. Kızıldeniz, Babülmendep, Hürmüz Boğazı ve Hint Okyanusu’ndaki güvenliğin Türk ekonomisini doğrudan etkilediği belirtilirken, bu güzergâhlarda yaşanan krizlerin enerji fiyatlarını ve taşıma maliyetlerini artırdığı vurgulanıyor. Üç ülkenin deniz güvenliği ve istihbarat alanında daha yakın çalışmasının Türkiye’nin ihracat hatlarının ve enerji tedarikinin korunmasına katkı sağlayabileceğine dikkat çekiliyor.

Mekke’de atılan imzanın güçlü bir sembolik anlamı da bulunuyor. Anadolu’dan Hicaz’a, İslamabad’dan Riyad’a uzanan hat ortak tarih, inanç, kardeşlik ve zor zamanlarda dayanışma iradesini temsil ediyor. Mekke Anlaşması bu yakınlığı kurumsal bir stratejik ortaklığa dönüştürme fırsatı sunuyor.