Savaş bitti imar başladı

Suriye’de haritanın tamamen yeşile dönmesine artık sayılı günler kaldı. 8 Aralık 2024’te Esed rejiminin devrilmesinin ardından ülkenin öncelikli meselesi güvenliğin sağlanması ve merkezi otoritenin tesis edilmesi oldu. Terör örgütü YPG’nin siyasi uzantısı Suriye Demokratik Güçleri (SDG) ile Suriye hükümeti arasında varılan mutabakatla birlikte örgütün entegrasyon süreci de resmen başladı. Yeni yönetimin yaklaşık bir buçuk yıldır sürdürdüğü güvenlik ve istikrar mücadelesi sahada somut sonuçlar topluyor. Bir yandan Şam yeniden uluslararası diplomasinin merkezlerinden biri haline gelirken, Halep de ticaretin kalbi olma özelliğini koruyor.

Suriye’de yıllar süren iç savaşın ardından sahada dengeler hızla değişirken, ülke yeni bir toparlanma evresine girdi. Güvenlik risklerinin azalmasıyla birlikte şehir yaşamı yeniden canlanmaya başladı. Kapalı çarşılarda kepenkler açılıyor, sanayi bölgelerinde üretim yeniden hareket kazanıyor. Diplomatik temasların artması ve ekonomik ilişkilerin kademeli olarak kurulması, yalnızca siyasi istikrarı değil, toplumun gündelik hayatını da doğrudan etkiliyor. Yeni Şafak ekibi, savaşın izlerini taşıyan kentlerde umut ve temkinli bir iyimserliğin aynı anda filizlendiğini gözlemledi.

Yaklaşık yüzde 70’i iç savaşta yıkıma uğrayan ülkede hem yabancı yatırımcılar hem de yıllar önce ülkeyi terk etmek zorunda kalan Suriyeli iş insanları yeniden yatırım yapmaya başladı. Yeni Şafak’a konuşan kaynaklar, Suriye’nin yeniden ayağa kalkmasının yalnızca devletin değil, vatanına bağlı ve duyarlı tüm vatandaşların ortak sorumluluğu olduğunu vurguladı. Bölge ekonomisini canlandırmak için çeşitli projeler üzerinde çalıştıklarını belirten yetkililer, üretim, ticaret ve istihdamın artırılmasının öncelikli hedefler arasında yer aldığını ifade etti. Başta Şam ve Halep olmak üzere ülkenin önemli şehirleri, yeniden cazibe merkezleri haline gelmeye hazırlanıyor.

Diasporada yaşayan Halepli tüccarlar da memleketlerine dönerek yıkılan iş yerlerini ve tarihi hanları onarmak için seferber oldu. Halep Kapalı Çarşısı’nda kuyumculuk yapan Rami Malek, kentte kendisine ait hanların enkazını temizleyerek yeniden imar çalışmalarına başladıklarını söyleyerek, “Halep’teki kapalı çarşının içinde ve etrafındaki hanlarda dükkanlarımız vardı. Rejimin saldırıları sonucu hepsi yerle bir oldu. Şu an ne kadar hasarımızın olduğunu tespit ediyoruz. Ardından burada da hem evimizi hem de iş yerlerimizi onaracağız. Ülkemizi yeniden ayağa kaldıracağız” ifadelerini kullandı.

Rakka’da taksicilik yapan Emir Kallavi, YPG’nin işgali altında kentte yaşanan en büyük sorunların başında güvenliğin geldiğini söyledi. Kentte hukukun işlemediğini, anayasa ve yasal düzenin olmadığını belirten Kallavi, “Paran varsa çıkıyorsun, yoksa cezaevinde kalıyorsun. Her şey paraya bağlı” dedi. “Rakka’da temiz bir sokak neredeyse yok” diyen Kallavi, geçmişten bugüne gelen yöneticilerin bu sorunlara çözüm üretmediğini ifade etti.

Türkiye’den Suriye’ye geri dönüşler de hız kesmeden devam ediyor. 8 Aralık 2024’ten bu yana ülkesine dönen Suriyelilerin sayısı 550 bini aştı. Onlardan biri de Halep Kalesi’nin çevresinde Bursa Kafe adıyla işletme açan Abdullah Şeyha. Türkiye’yi ikinci vatanı olarak gördüğünü söyleyen Şeyha, kafesinin girişine de Türk ve Suriye bayrakları astı. 6 ay önce Halep’e geldiğini anlatan Şeyha, “Türkiye’yi çok sevdiğim için kafenin adını da Bursa koydum. Yıllarca Bursa’da yaşadım. Orası bana ev oldu. Unutmamak ve bir vefa göstergesi olarak bu ismi verdim. Türk ve Suriye bayrağı da yan yana duruyor çünkü biz kardeşiz” diye konuştu.

Binlerce yıllık tarihiyle medeniyetlerin beşiği olarak bilinen Halep, Suriye iç savaşında en ağır darbeleri alan şehirlerden biri oldu. Osmanlı dönemine ait pek çok yapı harap edildi. Savaşın tüm izlerini taşıyan bu yapılar restorasyona girdi. Yapımı neredeyse biten tarihi Emevi Camii’nin, Ramazan ayında açılacağı öğrenildi. Halep Kapalı Çarşısı’nda da tadilat sürüyor. Bir yandan iskeleler restorasyon için kurulurken diğer yandan hasar görmeyen dükkanlar müşterilerini ağırlıyor. 1 yıl önce İstanbul’dan Halep’e geri dönerek kapalı çarşıda çalışmaya başlayan Nurettin Usta da, Yeni Şafak ekibinin Türkçe konuştuğunu duyunca durdurup, Türkiye özlemini anlattı.

Suriye’de savaş nedeniyle milyonlarca insan yurtdışına giderken milyonlarcası ise ülkenin kuzeyindeki çadır kamplara yerleşmişti. Rejimin düşmesiyle kampların neredeyse yarısı boşaldı. Kalanlar için ise alt yapı, elektrik, su, okul, hastane ve konut yapımları devam ediyor. Şam yönetimi için 2026 yılında kampların birinci gündem maddesi olduğu öğrenildi. Halep-Şam hattında eğitim-öğretimde de büyük yenilikler var. Dikta rejimin müfredatı tamamen değiştirildi yerine güncel, modern ve özgürlükçü bir müfredat getirildi.

Bir yandan ticaret canlanırken diğer yandan başkent Şam’da da kültür-sanat faaliyetleri gerçekleşiyor. Şam Uluslararası Kitap Fuarı, Esed rejiminin devrilmesinin ardından bu yıl ilk kez düzenleniyor. Bu yıl 57’ncisi düzenlenen fuara 35 ülkeden 500 yayınevi katılıyor. Fuar, Esed rejimi tarafından sürgüne gitmeye zorlanan onlarca Suriyeli yazarın özgürce fikirlerini dillendirmesine de olanak tanıyor. Onur konukları Katar ve Suudi Arabistan olan fuar, Esed rejiminin yıkılmasından bu yana ilk kez Kültür Bakanlığı tarafından organize ediliyor.